Tirzepatyd w maju 2022 roku w USA został zatwierdzony do leczenia cukrzycy, a już 3 miesiące później, w sierpniu zeszłego roku, Komisja Europejska dopuściła Tirzepatyd do sprzedaży na terenie Unii Europejskiej. Chociaż lek nie ma jeszcze rejestracji w leczeniu otyłości, wiele wskazuje na to, że zrewolucjonizuje również farmakologiczne leczenie otyłości. Biorąc pod uwagę dowody na skuteczność leku w tym zastosowaniu prawdopodobnie w ciągu najbliższych miesięcy doczeka się takiej rejestracji w USA.
Czy istnieją dowody na skuteczność tirzepatydu w leczeniu otyłości?
Wyniki dwóch dużych badań klinicznych (SURMOUNT-3 i SURMOUNT-4), w których leczono pacjentów z otyłością, ale bez cukrzycy, wykazały bardzo wysoką skuteczność tirzepatydu w redukcji masy ciała. W pierwszym badaniu początkowa średnia masa ciała uczestników wynosiła 110 kg, a w rezultacie leczenia, po 82 tygodniach, uzyskano średnią redukcję masy ciała o 26,6%. W drugim z badań, które trwało 88 tygodni, uzyskano redukcję masy ciała o 26% (przy wyjściowej średniej masie 107 kg). Takie wyniki prezentują Tirzepatyd jako najskuteczniejszy do tej pory lek na otyłość.
Jak działa tirzepatyd?
Tirzepatyd, podobnie jak dostępne w tej chwili “leki na cukrzycę i odchudzanie”, tzw. analogi GLP-1, wpływa na hormony przewodu pokarmowego zwane inkretynami. Działa na mózgowe ośrodki regulujące przyjmowanie pokarmu – wywołuje efekt sytości i hamuje uczucie głodu. Ponadto tirzepatyd spowalnia opróżnianie żołądka, powodując dłużej utrzymujące się uczucie najedzenia po posiłku. Lek zmniejsza także insulinooporność, co poprawia redukcję tkanki tłuszczowej trzewnej.
Czy tirzepatyd zwiększa zużycie energii?
Tym co wyróżnia tirzepatyd spośród leków inkretynowych jest silny wpływ na receptory GIP (glukozozależny polipeptyd insulinotropowy). Ta dodatkowa aktywność GIP, prawdopodobnie główny mechanizm działania tirzepatydu, przekłada się także na bezpośredni wpływ leku na komórki tłuszczowe. Choć dokładny mechanizm działania tirzepatidu nie został poznany, wydaje się, że jego przewaga nad analogami GLP-1 (glukogonopodobny peptyd 1) dotyczy właśnie wpływu na receptory GIP. Większy ubytek masy ciała pacjentów przyjmujących tirzepatyd w porównaniu do semaglutydu (w Polsce dostępny w postaci dwóch preparatów) nie daje się wytłumaczyć samym ograniczeniem przyjmowanych kalorii. Badania na modelach zwierzęcych wskazują, że stosowanie tirzepatidu może prowadzić do zwiększonego zużycia energii zgromadzonej w tkance tłuszczowej.
Jakich działań niepożądanych można się spodziewać w czasie terapii tirzepatydem?
Działania niepożądane obejmują głównie nudności, wymioty i biegunki, które skłaniały ok. 6% pacjentów do przerwania leczenia. Dawki leku zwiększa się stopniowo, aby uniknąć nasilonych działań niepożądanych. Początkowo stosuje się 2,5 mg jeden raz w tygodniu. Na dawce 5 mg tygodniowo aż 37% pacjentów doświadczało nudności, choć u 74% były one nieznacznie nasilone. Działania niepożądane zwykle towarzyszą też zwiększaniu dawki leku. Wystąpienie nudności nie oznacza konieczności odstawienia leku. Wraz z czasem przyjmowania tirzepatydu dolegliwości zwykle stają się mniej nasilone i ustępują.
Stosowanie tirzepatydu wiąże się z wyższym ryzykiem wystąpienia ostrego zapalenia trzustki. Było to rzadkie działanie niepożądane, występowało u mniej niż 1% pacjentów. W związku z tym powikłaniem, w czasie leczenia tirzepatydem wskazana jest całkowita abstynencja od alkoholu.
Choć tirzepatyd u pacjentów z cukrzycą skutecznie obniża stężenie cukru, nie powoduje hipoglikemii u pacjentów bez cukrzycy. Dzieje się tak dzięki temu, że reguluje on wydzielanie insuliny adekwatnie do posiłku i zapotrzebowania organizmu.
Jak stosuje się tirzepatyd lek w formie zastrzyków?
Tirzepatyd stosuje się zastrzykach podskórnych, jeden raz w tygodniu. Iniekcje można wykonywać o dowolnej porze dnia i niezależnie od posiłków – nie ma to wpływu na skuteczność leku. Rekomendowane miejsca podanie leku to tkanka podskórna brzucha, ramion lub przednia powierzchnia uda. Iniekcję podskórną pacjent może wykonać samodzielnie (w taki sam sposób podaje się wiele innych leków np. heparyny stosowane przeciwzakrzepowo, insuliny lub metotreksat w reumatologii).
Leczenie rozpoczyna się od dawki 2,5 mg jeden raz w tygodniu, przy czym po miesiącu można zwiększyć dawkę. Dawki stosowane w badaniach klinicznych w leczeniu otyłości wynosiły 10-15 mg jeden raz w tygodniu.
W jakich sytuacjach nie należy stosować tirzepatydu?
Tirzepatydu nie wolno stosować w trakcie ciąży ani w czasie karmienia piersią. Przed staraniem się o ciążę, lek należy odstawić minimum na 3 miesiące. W czasie leczenia tirzepatidem można stosować doustną antykoncepcję i jest to polecane postępowanie w obliczu braku danych na temat wpływu leku na przebieg wczesnej ciąży.
Lek nie był też przebadany wśród pacjentów, którzy kiedykolwiek przebyli ostre zapalenie trzustki. Pacjenci z czynnikami ryzyka wystąpienia ostrego zapalenia trzustki, takimi jak kamica pęcherzyka żółciowego lub bardzo wysokie stężenie trójglicerydów, też nie będą dobrymi kandydatami do takiej terapii.
Tirzepatyd cena
Cena Tirzepatydu w różnych krajach może być zupełnie inna. W USA jest to miesięczny koszt $1023, w Japonii $319, natomiast w Holandii $444. Sugerując się ceną Europejską, należy się spodziewać wydatku rzędu 1900 PLN miesięcznie. Opakowanie leku będzie zawierało ilość dostępną na jednomiesięczną kurację. Dawki 2,5, 5, 10 i 15 mg będą w tej samej cenie. Z nieoficjalnych danych wynika, że w listopadzie 2023 r. lek powinien się pojawić na polskim rynku.
Tirzepatyd lek przeciwcukrzycowy
W tej chwili tirzepatyd warto wziąć pod uwagę u pacjentów z cukrzycą typu 2 skojarzoną z nadwagą lub otyłością. W kategorii “lek na cukrzycę i odchudzanie” jest on znacznie bardziej skuteczny od starszych analogów GLP-1 i prowadzi do większej redukcji masy ciała. Tirzepatyd warto zastosować u pacjentów z cukrzycą, którzy nie mogą przyjmować metforminy lub jako dodatkowy lek, gdy mimo terapii nie udaje się uzyskać prawidłowych wartości cukru we krwi.
Leki na odchudzanie czy raczej leki na otyłość – jak długo powinno trwać leczenie otyłości?
“Leki na odchudzanie” czy “leki na otyłość”? Leczenie otyłości nie polega na szybkim “odchudzeniu”. Jest to przewlekła choroba, która nigdy nie ustępuje samoistnie i ma dużą tendencję do nawrotów. Leczenie polega na przeanalizowaniu możliwych przyczyn i kompleksowym leczeniu. Musi być ukierunkowane nie tylko na redukcję masy, ale także na równoległe wprowadzenie zmian w stylu życia, aby efekt był trwały. Leki, hamując uczucie głodu, znacznie ułatwiają przestrzeganie zaleceń żywieniowych. Uważa się, że samo trwanie w zdrowszych nawykach żywieniowych przez okres 12-18 miesięcy stwarza szanse na to, że skonsolidują się one w postaci nowych nawyków.
Część ekspertów uważa jednak, że leki w otyłości należy stosować przewlekle, podobnie jak ma to miejsce w cukrzycy lub w nadciśnieniu. Tezę taką potwierdzają też obserwacje z wspomnianego wcześniej badania SURMOUNT-4. Pacjenci byli w nim leczeni tirzepatydem przez 36 tygodni, po czym losowo zostali podzieleni na dwie grupy. Pierwsza grupa kontynuowała tirzepatyd przez rok osiągając pod koniec badania spektakularny efekt w postaci redukcji masy ciała o 26% względem początku badania. Druga grupa, po 4-miesięcznym leczeniu tirzepatydem otrzymywała przez rok placebo (placebo to lek bez aktywnej substancji, stosowany w badaniach klinicznych celem oddzielenia czystej skuteczności leku od wrażenia i nadziei – zarówno pacjenta jak i lekarza), co doprowadziło do ponownego wzrostu masy ciała o 14%. Z obserwacji tych należy wyciągnąć wnioski, że u pacjentów z rozpoznaną otyłością włączenie leku na kilka miesięcy mija się z celem i nie przynosi trwałych efektów. To pokazuje też różnicę między odchudzaniem, a leczeniem otyłości. Do redukcji masy ciała o kilka dodatkowych kilogramów, które pojawiły się w związku z mniejszą aktywnością fizyczną lub gorszymi nawykami żywieniowymi zwykle wystarczy motywacja, plan treningowy i poprawa żywienia. Tymczasem u pacjentów chorujących na otyłość taka interwencja zwykle nie przynosi zadowalającego efektu lub efekt ten jest tylko krótkoterminowy.
Jakie leki są aktualnie zarejestrowane do leczenia otyłości w Polsce?
Przeanalizujmy, jakie mamy w tej chwili dostępne możliwości, gdy w gabinecie pada pytanie o “lek na odchudzanie”.
Pacjenci w gabinecie często pytają o lek na cukrzycę i odchudzanie lub słyszeli o zastrzykach na odchudzanie na receptę. Chodzi tutaj o całą grupę leków, tzw. analogów-GLP-1, z których tylko acylowany analog ludzkiego glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) ma rejestrację do leczenia otyłości. Są to leki stosowane w iniekcjach podskórnych. Działają w mózgu stymulując ośrodek sytości i hamując ośrodek głodu. Spowalniają opróżnianie żołądka, powodując dłużej utrzymujące się uczucie sytości po posiłkach. Mogą powodować nudności, wymioty, zaparcia i biegunki. U większości pacjentów te działania niepożądane ustępują wraz z czasem stosowania.
Innym dostępnym lekiem jest lek w tabletkach. Jego przewaga nad lekami w zastrzykach polega na silnym wpływie na układ nagrody. Lek zmniejsza przez to przyjemność z jedzenia. Jest skuteczny u osób, które jedzą w sytuacjach stresu lub dla rozładowania emocji. Skuteczniej niż analogi GLP-1 pomaga przy jedzeniu nocnym – a problem dotyczy 10% pacjentów z otyłością. Działania niepożądane występują dość często na początku leczenia (wzmożone pocenie, nudności, ból i zawroty głowy), ale zwykle ustępują w ciągu 1-4 tygodni leczenia.
Kiedy należy zastosować leki na otyłość?
Wskazania do farmakologicznego leczenia otyłości mają:
– pacjenci z BMI powyżej 30 kg/m2;
– pacjenci z nadwagą, z BMI powyżej 27 kg/m 2, u których występuje przynajmniej jedno powikłanie otyłości (stan przedcukrzycowy, nadciśnienie tętnicze, wysokie stężenie cholesterolu, stłuszczenie wątroby, obturacyjny bezdech senny lub zespół policystycznych jajników).
Na przestrzeni ostatnich lat sytuacja pacjentów chorujących na otyłość znacznie się poprawiła. Dostępność kilku leków, o różnych mechanizmach działania, stwarza możliwość indywidualizacji terapii. Leczenie farmakologiczne jest dedykowane pacjentom zmotywowanym do działania, pragnącym także zmienić styl życia i zawsze musi być połączone z edukacją odnośnie żywienia i aktywności fizycznej.
Opracowała lekarz Aleksandra Stasiewicz, specjalista endokrynologii, specjalista chorób wewnętrznych.
Zobacz również:
specjalista endokrynologii, specjalista chorób wewnętrznych